رفتن به محتوای اصلی

شما اینجا هستید

رويكردى روانشناسانه و فرهنگى به زلزله

۱۷:۱۱ - ۲۰۱۷/۱۱/۲۶
دکتر یوسف آفرینی

رويكردى روانشناسانه و فرهنگى به زلزله

هنگام وقوع بلاهای طبیعی به غیر از مشکلات سخت افزاری ناشی از خرابی ساختمان ها و اماکن شهری و روستایی که به شهروندان و روستانشینان خسارات جانی و مالی وارد می کند، مردم این جوامع شهری و روستایی به لحاظ روانی نیز دچار آسیب های شدید و گاها جبران نا پذیری می شوند. ساختمان ماوا و سرپناه انسان است، استحکام ساختمان سبب اقتدار روانی می شود و سستی آن موجب استیسصال روان می گردد. هر گاه ساختمانی فرو می ریزد تاثیر مخربی بر روان انسان می گذارد. نه تنها صاحب ساختمان که شهروندانی که فروریختن ساختمانی را در محدوده زندگی خود مشاهده می کنند دچار آسیب روانی می شوند. در بازديدى كه با همت سازمان نظام مهندسى استان فارس از مناطق سرپل ذهاب، اسلام آباد،
ازگله و روستاهاى اطراف صورت گرفت علاوه بر بررسى تخصصى تاثير زلزله بر ساختمان ها، تاثير زلزله و فروريختن ساختمان بر سلامت روان انسان مورد واكاوى قرار گرفت.  بنا بر مصاحبه هاى بالينى و روانشناختى انجام شده متوجه شديم مردم ازمشاهده فروریختن ساختمان ها و آسیب دیدن و مرگ عزیرانشان دچار آسیب های متعدد روانی شده اند.
شايد اولین مشکل یا اختلالی که بعد از وقوع سوانح این چنینی مردم را درگیر خود می کند اختلال استرس پس از سانحه باشد.
اختلال استرس پس از سانحه پیامدی طولانی از واقعه‌ای دردناک است که به وسیله ترس‌های شدید، درماندگی و یا وحشت‌هایی همانند تهدید جسمی یا جنسی، مرگ غیر منتظره نزدیکان، تصادف، جنگ یا بلایای طبیعی مانند سیل و زلزله به وجود می‌آید. این اختلال در اثر حوادث و رویدادهایی به وجود می آید که فراتر از طاقت و  ظرفیت روانی فرد باشد. مهمترین ویژگی PTSD اضطراب دائمی و گوش به زنگی بیش از حد، افسردگی و تجربه مجدد حادثه (reexperience) در خواب و بیداری است.
احساس غم و ناراحتی پس از اینگونه وقایع امری طبیعی است ولی اگر این غم و اندوه و خشم با گذشت زمان رو به بهبود نرود و همراه با مرور مکرر خاطرات و کابوس های شبانه باشد، به آن اختلال استرس پس از سانحه می گویند.
همان طور که گفته شد اضطراب یکی از علائم اختلال استرس پس از سانحه است که می تواند بسیار ناتوان کننده باشد و منجر به اختلال اضطراب فراگیر یا فوبیای زلزله یا هر اتفاق شبیه زلزله به ویژه در کودکان شود. در طی این سفر افراد زیادی را دیدم که دچار اضطراب و نگرانی های شدید بودند در شهر اسلام آباد کودک هفت ساله ای را دیدیم که به گفته اطرافیانش از لحظه وقوع زلزله گریه می کند و از هر صدایی که در پیرامونش شنیده می شود به شدت می ترسد.
از دیگر علائم این اختلال وجود مشکل و اختلالاتی در خواب است. در میان زلزله زدگان شهر ازگله کودکانی بی رمق و بدون انژی مشاهده شدند که به گفته مادرانشان کودکان بعد از زلزله چندین شب نخوابیده بودند و اگر هم چند دقیقه ای به خواب فرو می رفتند با کابوس های وحشتناک از خواب می پریدند.
علائم دیگر این اختلال افسردگی شدید است. همه افراد بعد از از دست دادن عزیزانشان سوگواری می کنند اما در برخی از افراد این سوگواری تبدیل به افسردگی های شدید می شود. پیر زنی را در شهر سرپل ذهاب به یاد دارم که بیشتر اعضای خانواده خود را از دست داده بود و دچار بهت و ناباوری شدید شده بود. اطرافیان می گفتند از آن روز حتی یک کلمه بر زبان نیاورده است. اولین خطری که در مواجهه با افسردگی های شدید وجود دارد خطر خودکشی در این افراد است.
روند بهبود PTSD یک روند تدریجی و ادامه‌ داراست. نشانه‌های PTSD به ندرت به طور کامل ناپدید می‌شوند، اما درمان می‌تواند آسیب دیدگان را برای مقابله‌های موثرتری در زندگی یاری نماید. درمان می‌تواند نشانه‌های PTSD را ضعیف‌تر و محدودتر کند و توانایی فرد، برای مدیریت احساسات مربوط به واقعه فاجعه بار را افزایش دهد.
در زلزله استان کرمانشاه آسیب های زیادی به مردم رسیده است اما باید با یاری رساندن به این افراد ادامه زندگی را برای آنها امکان پذیر کنیم چرا که احتمال بالای خودکشی و بیماری های روانی علی الخصوص در کودکان وجود دارد.
از دست دادن محل سکونت، مشاهده فروریختن ساختمان ها و آسیب دیدن و مرگ عزیران و کمبود امکانات زندگی در مناطق بازدیدشده امید و میل به زندگی را در میان مردم کاهش داده است. این شرایط روانی امکان بروز ناهنجاری های رفتاری را در انسان افزایش می دهد و آمار بزهکاری را افزایش می دهد.
از دست رفتن استعدادهای ملی: کودک پیانیست سر پل ذهاب از مفاخر ایران در رشته موسیقی است  که زیر فشار روانی سنگینی در چادر زندگی می کند. کم نیستند کودکان با استعدادی که در شرایط مشابه گرفتار شده اند و اگر به آن ها نرسیم دچار آسيب هاى متعددى خواهند شد.
روانشناسی و هنر راه برون رفت از این وضعیت است.
علاوه بر كمك هاى نقدى و رساندن كالاهاى ضرورى و مورد نياز كه بايد با سرعت و بدون اتلاف وقت به دست مردم اين مناطق برسد،
اعزام گروه های روانشناس برای کار درمانی و مشاوره و همچنين تشویق هنرمندان جهت اجرا
های موسیقی و تاتر برای کاهش استرس و بالا بردن ميل به زندگى و تلطیف فضای سخت و پرفشار در شهرهای زلزله دیده بسیار ضروری است.

دیدگاه‌ها

حسین جعفری ۰۹:۰۹ - ۱۳۹۶/۰۹/۱۶
بسیار عالی است جناب دکتر. از این منظر تا بحال بصورت جدی تأمل نداشتم.
پرسش زد اسپم
کد زیر را وارد کنید.
CAPTCHA ی تصویری
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید.